zondag 23 april 2017

Tot rust gekomen

Overweging op de 2e zondag van Pasen (Jaar A)

Lezingen: Handelingen 2,42-47; Johannes 20,19-31

Als je de film Schindlers List wel eens hebt gezien, dan word je heel stil van de slotscène: de indrukwekkende rij mensen, die een steentje leggen op het graf van Oscar Schindler. Het einde van de film maakt grote indruk. Het zijn ook de enige scènes uit de film, die in kleur zijn gemaakt. Van een film, die veel indruk op je maakt, ben je geneigd vooral het slot ervan in gedachte te houden. De afloop van het verhaal blijft je het beste bij. Maar het plot, de ontknoping, krijgt pas zijn eigenlijke betekenis door wat eraan vooraf is gegaan.

Pasen, prikkeldraad. lelieMet het verhaal van het evangelie, dat we vandaag lezen, gebeurt iets dergelijks. We hebben de neiging vooral te kijken naar de ontwikkeling die Tomas doormaakt. Maar ook hier moeten we niet vergeten naar het voorafgaande te kijken. Na de gruwelijke executie van Jezus zitten zijn leerlingen bijeen: wezenloos, angstig, achter gesloten deuren. Wie bang is en leeft onder kennelijke dreiging, die probeert zichzelf onzichtbaar te maken. Zoals een kat zich klein maakt als ze jouw naderende gestalte niet vertrouwt. Het voelen van angst is een signaal van dreigend onheil en het kan daarom heel functioneel zijn. Maar tegelijk is angst ook een mechanisme, dat ons kan afsluiten van de realiteit. We zien in zulke situaties vooral de dreiging en de onmogelijkheden, niet zozeer de kansen.

zondag 16 april 2017

Een ongewone aanwezigheid

Overweging tijdens de Paaswake (jaar A)

Lezingen: Genesis 1,1-2,2; Exodus 14, 15-15, 1; Matteüs 28,1-10

Enkele jaren geleden werd ik – in de week voor Pasen – gevraagd om naar het ziekenhuis te komen. Een man uit India, veertig jaar oud, werkzaam op een boot die was afgemeerd in Vlissingen, was onverwacht overleden. Tijdens een noodzakelijke operatie had hij een hartstilstand  gekregen. De eigenaar van de boot kwam over uit Duitsland. Hij zelf was katholiek en wist dat ook de overledene katholiek was. En hij vroeg of er bij het lichaam van de overledene gebeden kon worden. Ook de man die de eigenaar vertegenwoordigde, werkzaam op het kantoor in Vlissingen, was aanwezig. Samen met de dominee van het ziekenhuis heb ik een eenvoudig gebed gedaan. We hebben een kaars gebrand, een kruis gelegd op de borst van de overledene en gelezen uit de bijbel. De eigenaar van de boot heeft enkele foto's gemaakt om  op te sturen naar de familie van de overledene. Hij had een vrouw en twee kinderen.

Aanwezig zijn

Het was een treurige gebeurtenis te bidden voor iemand, die zo ver van zijn dierbaren was komen te overlijden. De kale sfeer in het mortuarium maakte het geheel nog triester. En toch was er ook iets ontroerends aan de situatie. Dat de eigenaar van de boot van zover wilde komen, dat hij foto's maakt voor de nabestaanden, dat we daar met zijn vieren rond het ontzielde lichaam van een mens stonden, in eerbied en gebed – dat alles maakte dat er ook verbondenheid was, over de grenzen van taal en cultuur heen, over de grenzen van de dood heen. En in die verbondenheid was ook iets voelbaar van de aanwezigheid van God. Want waar de woorden van mensen in zo'n situatie verzanden in machteloosheid, daar doorbreekt de voelbare aanwezigheid van God tegelijk de menselijke onmacht. En zo leek het wel alsof in de onontkoombaarheid van de dood toch iets van voortgang van het leven mogelijk was, juist vanwege de onderlinge verbondenheid, juist vanwege de ervaren aanwezigheid van God.

zondag 9 april 2017

Vreugde die stand houdt

Overweging op Palmzondag (jaar A)

Lezingen: Jesaja 50,4-7; Matteüs 27,11-54

Over een paar weken wordt in Tilburg koningsdag gevierd. Het koninklijk paar zal worden onthaald in een sfeer van blijdschap en uitbundigheid, terwijl heel Oranjeminnend Nederland kan meekijken via de televisie. Zo'n sfeer van uitgelaten vrolijkheid moet er ook geweest zijn tijdens de intocht die Jezus hield in Jeruzalem. De verwachtingen zijn hooggespannen. Het lijkt alsof deze man een nieuw soort leiderschap introduceert. Iemand die een gezag uitstraalt, dat van binnenuit komt. Iemand die zich niet laat voorstaan op zijn positie, maar die erop uit is om mensen werkelijk recht te doen.

Uitbundig

In zo'n sfeer is het goed voorstelbaar, dat mensen deze man, Jezus,  een uitbundig welkom bereiden. Maar Matteüs, degene die over deze gebeurtenis vertelt, wijst er fijntjes op dat wat hier gebeurt eigenlijk de vervulling is van een oude profetie. De koning die zou komen, aldus de profeet Zacharia, zal zachtmoedig zijn en gezeten op een ezelsjong. Geen koning van pracht en praal, niet een die met overmacht en geweld zijn gezag handhaaft, geen overwinnaarstype dat zich breed maakt ten koste van anderen. Als hij al koning is, dan een koning in dienstbaarheid. Dat maakt hem niet alleen indrukwekkend, maar ook kwetsbaar.

zondag 26 maart 2017

Een krachtig kompas

Beschouwing

De kaarten zijn geschud, maar het spel moet nog gespeeld worden. Nu de verkiezingsuitslag is vastgesteld zullen de volksvertegenwoordigers de wijsheid moeten opbrengen om ons land een – wat mij betreft humane – richting naar de toekomst te wijzen. Geen enkele partij is in staat om dit op eigen houtje te doen. Er zullen dus overeenkomsten gevonden moeten worden, die werkbaar zijn. Dat vraagt wederzijds vertrouwen.

De door velen gevreesde overwinning van de Twitteraar-vanaf-de-zijlijn is weliswaar geen eclatant succes geworden, hij is er wel in geslaagd om de politiek een stevige afbuiging naar rechts te laten maken. En als je het politieke spectrum van links tot rechts mag typeren van sociaal en solidair tot zelfredzaam en eigen broek ophouden, dan zou bij de formatiebesprekingen de angst wel eens een grotere rol kunnen gaan spelen dan gewenst, alle verkiezingsretoriek van 'optimisme' en 'realisme' ten spijt.

zondag 19 maart 2017

Schuld en vergeving

Filmrecensie van Get Low (2009)

Regie: Aaron Schneider

Amerika in de jaren dertig van de vorige eeuw. Cale County, een kleine stad in Tennessee. Een oude zonderling die zich al veertig jaar afzijdig houdt van de gemeenschap. Er gaan allerlei wilde verhalen over deze Felix Bush. Hij zou een moord op zijn geweten hebben, maar niemand weet er het fijne van.

Bush – een glansrol van Robert Duvall – realiseert zich dat zijn tijd gekomen is ('Time for me to get low'). Hij wil nu alle ware of verzonnen verhalen die over hem verteld worden te horen krijgen. Daarom organiseert hij zijn eigen begrafenisfeest. Om er zeker van te zijn dat alle dorpelingen het feest zullen bijwonen laat hij een loterij uitschrijven door de plaatselijke begrafenisondernemer Frank Quinn (overtuigend gespeeld door Bill Murray). De winnaar van de loterij erft na de dood van Bush diens huis en grond ter grootte van ongeveer 120 hectare.

Onverwerkt verleden

Quinn, een gladde zakenman die zich – liefst heimelijk – tegoed doet aan de alcohol, neemt de opdracht graag aan. Financieel gaan zijn zaken niet goed. Zijn assistent Buddy Robinson (Lucas Black), een integere man die de zorg heeft voor vrouw en baby, moet de vervelende klusjes opknappen. Hij vraagt zich af, of het wel zo'n goed idee is een begrafenisfeest te houden, maar laat zich uiteindelijk overtuigen.

zondag 12 maart 2017

Geroepen tot zegen

Overweging bij de 2e zondag van de Veertigdagentijd (jaar A)

Lezingen: Genesis 12,1-4a; Matteüs 17,1-9

Het is iedere week hetzelfde patroon: de was moet gedaan worden, de boodschappen in huis gehaald, misschien wel opvang van de kleinkinderen. De dagelijkse mantelzorg voor je partner. Of op je werk telkens weer in overleg met een minder sympathieke collega, de deadline die gehaald moet worden, of de zoveelste klant die onterecht zijn klachten op je richt. Het leven kan zich soms van een hele grauwe kant laten zien, als de sleur de overhand lijkt te krijgen. De vraag naar zin en betekenis van je leven komt dan gemakkelijk naar boven. Het antwoord op die vraag is soms ver te zoeken.

Hoogtepunt

In het stukje dat voorafging aan het evangeliegedeelte van deze zondag vertelt Jezus aan zijn leerlingen dat zijn weg er een is die eindigt met lijden en dood. Dat kan er niet in bij Jezus' vrienden. Dat zou toch compleet zinloos zijn, terwijl hij nog wel zoveel goed doet voor ieder die er niet bij hoort! Ook hier komt de vraag naar zin en betekenis heel rauw op tafel te liggen. En ja: ook hier is het antwoord verre van eenvoudig. Want Jezus laat zijn vrienden weten, dat ook zij hun kruis op zich moeten nemen.

zondag 5 maart 2017

Minder voor meer

Overweging op de 1e zondag van de Veertigdagentijd (jaar A)

Lezingen: Genesis 2,7-9; 3,1-7; Matteüs 4,1-11

Reclame is de strategie van het verleiden. Veel reclameboodschappen zijn erop gericht om toch vooral het voordeel voor de klant uit te lichten. Maar laten we eerlijk zijn: uiteindelijk wil de aanbieder zijn producten aan de man brengen en eraan verdienen. Natuurlijk moet de verkoper ook zijn boterham kunnen verdienen, daar is niks mis mee. Maar als consument moet je wel goed weten wat je wilt. Is het echt nodig, dat je op die verleidelijke aanbieding ingaat? Of kun je de aankoop nog een tijdje uitstellen? Of is het zelfs zo, dat je heel goed kunt leven zonder de nieuwste telefoon, de smakelijke pizza of de sexy eau de toilette aan te schaffen?

Kwetsbaar

Verleiding is zou oud als de mensheid. Het gebeurt als mensen ingaan op voorstellen, die vooral het belang van de ander dienen En dat kan helemaal los staan van de vraag, of daarmee ook je eigen belangen, je echte behoeften zijn gediend. Je kunt je laten verleiden tot onmatig eten of drinken, tot het ingaan op ongepaste relaties, tot jezelf zodanig verliezen in je werk dat je persoonlijke contacten eronder gaan leiden, tot een leefstijl die geen of te weinig rekening houdt met de eisen van ons milieu. Verleid worden betekent vrijwel altijd, dat je ingaat op oneigenlijke motieven die je worden voorgespiegeld.